Wasu Daga Manyan Ayyukan Sardauna Ga Al’ummar Arewa (1954-1966)
Daga Bashir Yahuza Malumfashi
__________
Marigayi Sir Ahmadu Bello, Sardaunan Sakkwato na daga cikin fitattun shugabannin Najeriya da tarihi ba zai taɓa mantawa da su ba. A matsayinsa na Firimiya na Arewacin Najeriya, ya sadaukar da rayuwarsa wajen gina tubalin ci gaban Arewa a fannoni daban-daban. Duk da cewa ya rasu shekaru da dama da suka wuce, har yanzu tasirin ayyukansa yana bayyana a rayuwar al’ummar Arewa. Haka kuma, wannan tarihi na alherinsa zai ci gaba da gudana har zuwa inda Allah ya so.
A wannan gajeren nazari, mun binciko wasu daga cikin manyan ayyuka guda goma da ya gudanar a rayuwarsa, waɗanda kuma suka kasance abin alfahari ga yankin Arewa da ma ƙasa baki ɗaya.
Na farko, Sardauna ya ba ilimi muhimmanci ƙwarai da gaske. Ya ƙaddamar da manufofi da shirye-shiryen faɗaɗa ilimin boko da na addini a dukkan sassan Arewa. A zamaninsa an buɗe makarantu da dama, tare da ƙarfafa matasa su shiga makarantu domin rage giɓin ilimi tsakanin Arewa da sauran yankunan Najeriya.
Na biyu, ya taka muhimmiyar rawa wajen kafuwar Jami’ar Ahmadu Bello da ke Zariya a shekarar 1962. Wannan jami’a ta zama cibiyar ilimi mafi girma a Arewacin Najeriya kuma ta horar da dubban masana, malamai, likitoci, injiniyoyi da shugabanni da suka yi fice a gida da ƙasashen waje.
Na uku, ya kafa da kuma bunƙasa Kamfanin Raya Arewa (Northern Nigeria Development Corporation – NNDC). Wannan hukuma ta zuba jari a fannoni daban-daban na tattalin arziki, masana’antu, kasuwanci da noma domin samar da ayyukan yi da bunƙasa tattalin arzikin yankin.
Na huɗu, ya inganta harkar noma ta hanyar ƙarfafa manoma da samar musu da tallafi, irin shuka mai inganci da hanyoyin zamani na noma. Wannan ya taimaka wajen ƙara yawan amfanin gona da bunƙasa tattalin arzikin karkara.
Na biyar, ya yi ƙoƙari sosai wajen samar da hanyoyin sufuri da sadarwa. A zamaninsa an gina hanyoyi da dama tare da inganta hanyoyin mota da suka haɗa manyan biranen Arewa, lamarin da ya sauƙaƙa zirga-zirga da harkokin kasuwanci.
Na shida, ya kafa cibiyoyi da hukumomin raya yankuna domin tabbatar da cewa ci gaba ya kai ga kowane sashe na Arewa. Wannan ya taimaka wajen rage giɓi tsakanin birane da karkara tare da inganta ayyukan gwamnati.
Na bakwai, ya tallafa wa kafa masana’antu da cibiyoyin kasuwanci. Ya fahimci cewa ci gaban tattalin arziki ba zai samu ba tare da masana’antu ba, saboda haka ya ƙarfafa zuba jari da kafa kamfanoni da suka samar wa dubban mutane ayyukan yi.
Na takwas, ya ba da muhimmanci ga haɗin kan al’ummar Arewa duk da bambancin ƙabilu da addinai. Ya yi aiki tuƙuru wajen haɗa kan Hausawa, Fulani, Kanuri, Tibi, Nupe, Jukun da sauran al’ummomin yankin, domin su yi aiki tare wajen ci gaban Arewa.
Na tara, ya ba da fifiko ga horar da ma’aikatan gwamnati da shugabanni. Ya tura matasa da dama zuwa manyan makarantu a Najeriya da ƙasashen waje domin samun ilimi da ƙwarewa, waɗanda daga baya suka zama jagorori a fannoni daban-daban.
Na goma, ya gina tubalin shugabanci mai hangen nesa da kishin yanki. Ya yi imanin cewa ci gaban Arewa zai samu ne ta hanyar ilimi, aiki tuƙuru, gaskiya da sadaukarwa. Wannan falsafa tasa ta haifar da shugabanni da dama waɗanda suka ci gaba da gudanar da ayyukan raya ƙasa bayan rasuwarsa.
A taƙaice, Sir Ahmadu Bello ya kasance jagora mai hangen nesa wanda ya aza harsashin ilimi, tattalin arziki, noma, masana’antu da haɗin kan al’ummar Arewa. Duk da sauye-sauyen zamani, yawancin cibiyoyi da manufofin da ya assasa har yanzu suna taka muhimmiyar rawa wajen ci gaban yankin Arewa da Najeriya baki ɗaya. Saboda haka, sunansa ya kasance abin tunawa a tarihin ƙasa a matsayin ɗaya daga cikin manyan magina Arewa na kowane zamani.
__________
